O patronie programu

Mikołaj Fryderyk Seweryn Grundtvig (duń. Nikolai Frederik Severin Grundtvig, 1783-1872) - pisarz i poeta duński, protestancki pastor i teolog, historyk, filozof, pedagog, działacz społeczno-polityczny.

Obok Adama Oehlenschlägera główny przedstawiciel duńskiego romantyzmu, autor pierwszego przekładu Beowulfa na język nowożytny. Autor historii Danii i prac o mitologii nordyckiej, miał duży wpływ na rozwinięcie się duńskiego poczucia tożsamości narodowej.

Za główne dzieło Grundtviga uważa się stworzenie ruchu uniwersytetów ludowych, których głównym zadaniem było kształcenie młodzieży chłopskiej i przygotowanie ludzi dorosłych do aktywnego udziału w życiu społecznym. Ludowe wszechnice służyły jednak nie tylko rozwojowi idei demokratycznych. Miały również duży wpływ na rozwinięcie się duńskiego poczucia tożsamości narodowej. Punktem wyjścia dla idei wychowawczych Grundtviga była bowiem historia, tradycja i język duńskiego ludu. Odwołując się do przeszłości swojego narodu, duński reformator wskazywał mu drogę prowadzącą ku przyszłości. Pisarz postulował też reformę słynnej Akademii w Sorø, która miała kształcić nie tylko uczonych, ale również zwykłych studentów, którzy swoją wiedzą przyczynialiby się do rozwoju społeczeństwa.

Oryginalna koncepcja Grundtviga wszechnic ludowych była polityczno-demokratyczna. Wierzył on w istnienie potrzeby szkoły dla dorosłych, która by ich przygotowywała do udziału w sprawach społecznych. Miało to być osiągnięte przez przyjęcie za punkt wyjścia i za materiał - mowy, historii i indywidualności duńskiego ludu. Grundtvig miał początkowo na myśli jeden uniwersytet ludowy dla całej Danii. W praktyce pomysły Grundtviga zostały jednak przekształcone w coś mniej ambitnego. Zamiast szkoły wielkiej zakładano liczne mniejsze. W pewnym sensie małe uniwersytety ludowe były właśnie bardziej zgodne z zasadniczym podejściem Grundtviga do życia publicznego, niż wielkie szkoły państwowe. Dlatego, bo były one tworzone z inicjatywy niepublicznej, w znacznym stopniu opartej na miejscowych kręgach ludności rolniczej. Przy dłuższym rozważaniu było na pewno korzystne, że ludowe wszechnice tworzył sam lud, a nie decyzje państwowe.

Powstanie uniwersytetów ludowych według koncepcji Mikołaja Fryderyka Seweryna Grundtviga sprzyjało narodowemu odrodzeniu Danii i stało się przykładem dla wielu innych krajów na całym świecie. W Polsce powstanie pierwszych wszechnic ludowych, wpierw w Szycach, a następnie w Gaci Przeworskiej, zawdzięczamy Ignacemu Solarzowi i jego żonie Zofii.

Główne dzieła Grundtviga:

  • Nordens Mythologie (1808),
  • Christelig Søndagsbog (2 wyd. 1859),
  • Nordiske Smaadigte (1838),
  • przeróbka kroniki duńskiej Saxo Grammaticusa i mitologicznych dzieł Snorrisa.

Utwory poetyckie:

  • Roeskilde Riim (1814),
  • pieśni religijne Sanqvark til den danske Kirke (1837),
  • poemat Optrin af Kæmpelivets Udergang i Nord (wyd. 1899).
Fragmenty tekstu pochodzą z książki "Mikołaj Fryderyk Seweryn Grundtvig" autorstwa Poula Dama i Henryka Gaertnera (Wydawnictwo WAM, Kraków 2008).

 

Switch style